Ik versnel vastgelopen gebiedsprojecten niet met druk of trucs. Ik doe eerst wat de meesten overslaan: vertragen. Verbinding maken, vertrouwen bouwen, het probleem achter het probleem uitpuzzelen, een team smeden. Pas als dat fundament staat, versnellen we — samen. De havenvisie Scheveningen liep een half jaar vast. Op een staand fundament lag ze er binnen een jaar, unaniem gedragen door 65 partijen.
De Scheveningse haven is een uniek en ronduit complex ecosysteem van vissers, havenbedrijven, bewoners, sporters en innovatieve ondernemers. Als programmamanager kreeg ik de taak om een toekomstvisie te ontwikkelen voor dit gebied. Hieronder neem ik je mee in het probleem, de opdracht, ons proces en het resultaat.
Het probleem: een haven in de knel
Voordat je als programmamanager kunt versnellen, moet je erkennen waar en waarom een project vastloopt. In de Scheveningse haven stonden alle seinen op rood en het klassieke 'plan van aanpak' werkte niet meer. Door de schaarse ruimte in het gebied botsten publieke en private belangen in toenemende mate. In mijn boek beschrijf ik deze impasse als volgt:
"De haven zat knel. Letterlijk. Er waren woningen gebouwd aan de kades, en de vissers en havenbedrijven voelden dat hun ruimte steeds meer werd afgenomen. Spanningen liepen op. Bewoners klaagden over geluid en overlast. Ondernemers voelden zich niet gehoord. [...] Na zes maanden was de helft van de tijd op. En we hadden niets. Geen richting. Geen momentum. Alleen een team dat langzaam zijn energie verloor."
Er was weliswaar in 2020 een Havenconvenant gesloten als een soort wapenstilstand, maar de versnipperde aansturing vanuit wel zeven verschillende gemeentelijke afdelingen zorgde voor onzekerheid, trage procedures en frustratie bij de ondernemers.
De opdracht: een integrale, toekomstbestendige visie
De opdracht vanuit de gemeente was ambitieus: ontwikkel een heldere, integrale en toekomstbestendige havenvisie die de economische basis van de haven waarborgt. We moesten de ruimtelijke puzzel leggen voor de visserij, offshore, (top)sport en maritieme innovatie, en dit in balans brengen met de groeiende woon- en recreatiefunctie. Daarnaast lag er een zware ontwerpopgave op het gebied van klimaatadaptatie, zeespiegelstijging en de energietransitie. En minstens zo belangrijk: de besturing (governance) van de haven moest op de schop, naar één centraal havenprogramma met een duidelijk aanspreekpunt.
Het proces: vertragen, verbinden en reframen
Om deze opdracht te laten slagen, moesten we eerst een team bouwen en het vertrouwen van de haven herwinnen.
"We deelden alles op in zeven hoofdstukken. Per hoofdstuk bepaalden we wat erin moest staan en wie dat hoofdstuk zou schrijven. En heel belangrijk: we spraken af wanneer elk hoofdstuk klaar zou zijn. [...] Dit was het moment waarop een groep gefrustreerde professionals veranderde in een team."
Radicale transparantie in de kroeg
Zodra het interne fundament stond, verlieten we het stadhuis en zochten we de havenpartijen op. Het participatieproces bestond uit zorgvuldige stappen: van startbijeenkomsten en SWOT-analyses in de zomer van 2024 tot diepgaande expertsessies over de voedsel- en energietransitie. We kozen voor radicale transparantie:
"En ik heb gevochten als een leeuw voor één ding: de conceptteksten delen met alle havenpartijen. Zodat zij konden meelezen, meedenken, meeschrijven. Zodat het niet ons verhaal werd, maar hun verhaal."
"De bijeenkomsten met de havenpartijen waren altijd op dezelfde plek: Campus at Sea... En daarna gingen we altijd naar het bruine stamcafé op de hoek. Echt zo'n havenhuisje. We bleven er uren zitten. Veel te lang. De volgende ochtend werden we wakker met een houten hoofd. Maar we hadden alles gedeeld. Lief en leed. [...] Die ene avond samen — echt samen, niet in een vergadering — levert meer vertrouwen op dan tien teambuildingsessies."
Het probleem achter het probleem
We moesten de partijen anders naar hun eigen haven laten kijken. Tijdens een van de sessies bracht Teun, een betrokken bewoner met een lange witte baard, de ultieme doorbraak: 'Jullie bekijken de haven alleen vanaf het land. Maar je moet de haven en de kades vanaf het water zien. Pas dan snap je wat dit is.'
Door dat perspectief te omarmen, veranderde het narratief. We waren geen klein, ingeklemd stukje stad, maar het middelpunt van een 10 bij 10 kilometer grote innovatieproeftuin op de Noordzee. Dat besef kantelde de energie:
"Een maand later stond ik voor tachtig ondernemers. [...] 'Rotterdam is groot,' zei ik. 'Maar Rotterdam is traag. Twee maanden wachten op een vergunning. Hier in Scheveningen bel je de havenmeester en morgen vaar je uit. Jullie zitten niet aan de rand. Jullie zitten op het kruispunt.' Ik zag het gebeuren. Niet bij iedereen tegelijk, maar als een golf door de zaal."
Het resultaat: versnellen vanuit de kern
Doordat we de tijd namen om te vertragen, konden we aan het einde ongekend versnellen. De ambities werden concreet gemaakt in ambitiekaarten rondom thema's als de 'Blauwe Economie', maritieme en offshore innovatie, en een klimaatadaptieve haven. Dit werd gekoppeld aan een keiharde uitvoeringsagenda met een investeringsbehoefte van €2,5 miljoen voor de eerste vijf jaar.
De inzet van het hele team en de 65 havenpartijen was fenomenaal. Justin, de programmasecretaris — een jonge hond, superenthousiast — hield contact met alle 65 havenpartijen. Vijfenzestig. Van grote visserijbedrijven tot kleine watersportverenigingen. Het eindresultaat?
"Het plan was dat de havenvisie twee jaar zou kosten. Het werd één jaar. Niet omdat we harder werkten — hoewel, dat ook. Maar omdat het team zo goed functioneerde dat we minder energie kwijt waren aan onduidelijkheid, frustratie en wrijving. En omdat we meer energie hadden voor vooruitgang."
De Scheveningse haven heeft nu een breed gedragen kompas. Geen strijd meer om elke vierkante meter, maar een gezamenlijke koers waarbij de historische visserijcultuur hand in hand gaat met pionierende startups en innovatieve proeftuinen op zee. Versnellen is mogelijk, zolang je maar durft te beginnen met vertragen.
Zit jouw gebiedsopgave op een vergelijkbare manier vast? Bel me: 06 34 94 10 72 — of mail wessel@tiessens.com.